Home

Kids

Gevolgen van niet‑aangeboren hersenletsel (NAH)

Onze hersenen lijken een beetje op een computer. Alles wat we doen wordt door onze hersenen geregeld. Als er in onze hersenen iets beschadigd raakt, kan dat veel problemen geven.

Voor alle kinderen die last hebben van hersenletsel zijn de gevolgen anders. Soms hebben ze kleine problemen, soms grote. We noemen hier een paar gevolgen die je kán hebben.

Je kan problemen hebben met
- bewegen
- praten
- sneller moe worden

Je kan ook problemen hebben met
- leren
- onthouden (de weg vinden kan al lastig zijn)
- lezen

Sommige kinderen gedragen zich ook anders dan vroeger bij voorbeeld:
- ze moeten sneller huilen
- ze moeten sneller lachen
- ze worden eerder boos
- ze doen minder, het lijkt alsof hun startmotor minder goed werkt
- ze reageren te snel of kunnen niet ophouden, het lijkt alsof hun rem kapot is

Een probleem bij veel kinderen met niet-aangeboren hersenletsel is, dat je aan de buitenkant niets ziet, maar dat er toch veel niet meer lukt zoals voor het hersenletsel.

Dat laatste geeft vaak problemen. Vrienden en vriendinnen begrijpen vaak niet waarom iemand zich zo anders gedraagt dan vroeger. Vaak word je ook verkeerd ingeschat door anderen, doordat ze niets aan jou zien.

Ik ken iemand met hersenletsel

Boos zijn om niks. Janken om niks. Dwars zijn om niks. Ruzie om niks. Wat komt door mijn niet aangeboren hersenletsel? Ongeremd en heftig alle remmen kwijt. Wat komt door verdriet en door intense woede? Is het maar een fase? Iets dat langzaam slijt?
Een gedeelte van een tekst van de groep Flashback (www.rockenrolstoel.nl)

Ken je zo iemand?
We willen je op de website wat meer vertellen over hersenletsel, dat iemand plotseling krijgt. Over de eventuele gevolgen en tips om er mee om te gaan. Er is lang niet overal een antwoord op. Alleen kinderen die het zelf meemaken, kunnen antwoord geven op de vraag wat het voor hem of haar betekent.

Suzanne's zusje, Marieke, werd op haar fietsje aangereden door een auto. Eerst zat Marieke in een rolstoel. Na een paar maanden in een revalidatiecentrum kon ze weer naar haar oude basisschool terug. Marieke heeft nog wel een speciale fiets, omdat ze moeite heeft met evenwicht bewaren.

Mohammed, de broer van Faiza is 2x geopereerd aan een hersentumor. Faiza kan nu niet meer samen met haar broer naar school, omdat Mohammed naar een speciale school moest. Faiza vindt Mohammed wel erg veranderd.

Vaak zie je aan de buitenkant niet dat iemand NAH heeft. Dat maakt het vaak moeilijk om het te begrijpen.
Hieronder een paar uitspraken van kinderen:


"Mijn vader wordt soms plotseling zo boos"
De vader van Cees heeft 6 jaar geleden een motorongeluk gehad. Je ziet eigenlijk niets meer aan hem. Alleen zijn ene oog staat een beetje scheef. Hij is meestal vrolijk en druk. Maar soms wordt hij plotseling zomaar boos. Cees schrikt daarvan. Hij vraagt zich dan af wat hij verkeerd heeft gedaan. De hersenen regelen hoe je je voelt en wat je doet. Als er iets met de hersenen aan de hand is, kunnen ze onverwacht anders reageren. Ook zijn ze eerder moe. En als je moe bent ben je sneller boos. Het is net alsof de computer even op hol slaat. Dat hoeft dus niet met jou te maken te hebben.

"Mijn vader doet soms zo kinderachtig."
Wij mogen van onze moeder voor het eten niet snoepen. Maar mijn vader doet dat stiekem wel. Hij vertelt ook wel stomme mopjes en lacht dan hard. Omdat hersenen die beschadigd zijn het soms moeilijk hebben, gaan ze een beetje werken 'als vroeger'. De hersenen weten nog goed hoe het vroeger was. Dat kennen ze. Van de buitenkant lijkt dat er alleen een beetje op zoals een kind doet. Het is eigenlijk een manier om toch te proberen hun best te doen.

"Ik schaam mij voor mijn vader."
Hij doet sinds zijn ziekte soms zo raar. Als er vriendjes komen spelen hoop ik maar dat hij gewoon doet en dat ze niets merken. Maar vaak zien ze toch dat hij anders doet. Het is wel te begrijpen dat je het vervelend vindt als je vader anders doet dan andere vaders. Maar hij kan er waarschijnlijk niets aan doen. Het is een handicap. Iedereen is zoals die is. Als het je lukt om het steeds meer gewoon te vinden, hoef je je minder te schamen.

"Mijn moeder denkt alleen aan zichzelf."
De moeder van Sacha heeft hersenletsel. Vroeger zorgde zij voor het hele gezin. Ze stond dag en nacht voor iedereen klaar. Niets was haar te veel. Ze hielp altijd met moeilijke karweitjes of huiswerk. Ze wist precies wanneer Sacha naar sport of en feestje moest. Nu heeft ze voor niemand meer belangstelling. Weet niet meer wie de vriendjes van Sacha zijn. Ze vraagt nooit meer hoe het was op school. Als je hersenletsel hebt, kan het zijn dat de hersenen zo druk zijn met hun eigen werk dat er geen ruimte meer is voor iets anders. De hersenen kunnen heel moeilijk bedenken hoe het voor een ander is. Soms moet je dat dan maar gewoon vertellen.

"Steeds hetzelfde."
Theo is 14. Zijn vader heeft is 4 jaar geleden geopereerd aan zijn hoofd. Voor de operatie deed zijn vader graag mee aan spelletjes en verzon hij steeds iets anders om te doen. Ze gingen samen graag op avontuur. Nu wil zijn vader altijd hetzelfde rondje fietsen, hetzelfde spel en het liefst ieder jaar naar dezelfde camping. Als je hersenletsel hebt (er zit eigenlijk een soort litteken in het hoofd), kun je vaak niet goed meer nieuwe dingen bedenken. Alles wat nieuw of anders is, kost veel energie of is verwarrend. Iets wat bekend is voelt dan veilig en vertrouwd. En dat wil je dan het liefst.

"Hij praat veel maar doet niets."
3 jaar geleden is de vader van Arjo van een steiger gevallen. Naast een botbreuk liep hij hersenletsel op. Nu praat hij vaak over allerlei plannen die hij heeft. Ook heel veel voornemens en klussen die moeten gebeuren. Van de kinderen vraagt hij dat ze hun huiswerk maken en hun taakjes doen. Maar zelf doet hij eigenlijk niets. Bij hersenletsel gaat soms de 'startmotor' in de hersenen stuk. Mensen hebben dan wel plannen maar het lukt hun niet om er mee te beginnen. Soms weten ze ook niet precies hoe ze moeten beginnen. Het kan helpen om samen met een ander aan een klus te beginnen. Of van tevoren een heel duidelijk plan te maken.

Een spreekbeurt over niet-aangeboren hersenletsel

Als je NAH hebt kun je misschien in de klas iets vertellen over hersenen en hersenletsel. Hieronder vind je informatie om te gebruiken.

Je hersenen lijken op een computer die alles regelt.
Je hersenen heb je overal bij nodig, bij voorbeeld:
- om te praten
- om te lopen
- om te leren

Je hersenen zorgen er ook voor dat je hart blijft slaan en dat je temperatuur constant blijft. Ze regelen je ademhaling.

Ook spelen ze een belangrijke rol bij hoe je je voelt: boos, verdietig, verliefd, enzovoorts.

Hoe zijn hersenen gebouwd?
De hersenen bestaan uit de grote hersenen en de kleine hersenen. Hiernaast zie je een plaatje van de grote hersenen.
Ze zien eruit als een grote walnoot.
Ze zijn zo zacht als roomkaas. De hersenen bestaan uit 2 delen.
Het linkerdeel van de hersenen zorgt voor de rechterkant van het lichaam. Het rechterdeel van de hersenen voor de linkerkant.

Om de hersenen zit een stevige schedel om ze te beschermen. Onder die schedel zitten 3 hersenvliezen. Ook deze vliezen dienen ter bescherming.

De buitenste laag van de hersenen is grijs. Hier liggen miljarden zenuwcellen. Zenuwcellen zijn een soort bouwstenen van de hersenen. Zenuwcellen geven allerlei signalen aan elkaar door en "besturen" daardoor je lichaam.

Hoe kunnen hersenen beschadigd raken?
- Een ongeluk
De stevige schedel beschermt de hersenen. Toch kunnen bij een ongeluk de zachte hersenen beschadigd raken: ze botsen tegen de harde buitenkant. Er kunnen bloedingen ontstaan en de verbindingen tussen sommige zenuwcellen kunnen verbroken worden.
- Een hersentumor
Als er cellen in je hersenen steeds verder gaan delen, worden de hersenen samengedrukt. Daardoor werken ze niet meer zo goed als eerst.
- Een beroerte
Er gaat iets mis met de bloedvaten in je hersenen.
- Hersenvliesontsteking
de vliezen in je hersenen kunnen ontsteken.
- Zuurstofgebrek
Als iemand bijna verdrinkt of een hartstilstand krijgt, krijgen de hersenen een tijdje geen zuurstof. Daardoor kunnen hersenen beschadigd raken. Zenuwcellen die te lang geen zuurstof krijgen sterven af.

Hoe kan je hersenletsel voorkomen?

Helaas is niet alle hersenletsel te voorkomen. Een hersentumor, bij voorbeeld, kan spontaan ontstaan.
Sommige ongelukken zijn wel te voorkomen of je kunt ervoor zorgen dat je minder schade aan je hersenen oploopt.

- Er zijn leuke helmen te koop voor kinderen, wielrenners etc..
- Heel veel ongelukken gebeuren tijdens sporten, zoals skaten. Het dragen van een helm kan veel hersenletsel voorkomen!
- Er zijn ook aanwijzingen dat harde klappen zoals bij boksen, maar zelfs het vaak koppen van een voetbal tot een vorm van hersenletsel kunnen leiden.
- Duik niet in ondiep water of in water dat je niet kent !
- Het dragen van veiligheidsgordels in de auto is uiteraard niet voor niets verplicht.
- Gebruik geen alcohol of drugs.
- Rook niet

Alle mensen kunnen door niet te roken, gezond te eten en voldoende te bewegen, zorgen dat ze op latere leeftijd minder kans hebben op een beroerte.

Vraag en uitleg : Ik ben zo gauw moe

Na school ben ik te moe om buiten te spelen. Echt waardeloos, want ik wil juist ontzettend graag. Ze zeggen, dat ik het moet accepteren, maar dat doe ik echt niet! Ik ben toch geen bejaarde. Steven, 8 jaar ( hersenvliesontsteking)

Het gevoel dat je al kende nadat je heel laat opgebleven was of heel lang gesport had, die vermoeidheid heb je nu de hele dag. Je bent gewoon duf en je lichaam voelt zwaar. Marieke, 10 jaar (verkeersongeval)

Ik ben er nog steeds niet aan gewend: ik ben de hele dag moe. Ik snap wel hoe het komt, dat veel dingen mij meer moeite kosten. Ook heeft een neuropsycholoog mij uitgelegd, dat ik nu moet nadenken bij alles wat ik hoor, zie en doe. Heel vermoeiend. Voor het ongeluk ging dat allemaal vanzelf. Harold 12 jaar (hersentumor)

Steven, Marieke en Harold leggen het goed uit.

Je weet wat vermoeidheid betekent, je kent het verschil tussen meer moe zijn in je hoofd of bijvoorbeeld in je benen.

Vergelijk je hersenen maar met een computer: als er in die computer een programma hapert of een onderdeel kapot is, werkt hij minder goed en minder snel. Je krijgt dan foutmeldingen op je scherm, je hoort de computer knarsen en je moet veel geduld hebben.

Dat is ook vaak een gevolg van hersenletsel: je raakt automatismen (denkstappen, reacties of handelingen die vanzelf gingen) kwijt of moet bewust nadenken bij elk stapje. Hersenen die beschadigd zijn gebruiken meer energie, ze moeten harder werken. Vaak moet je iets opnieuw oefenen of leren of heb je even hulp nodig. Dit kost energie, waardoor je moe wordt. Als dit eigenlijk de hele dag door speelt, blijf je ook moe.

Als je trager werkt en denkt, heb je meer tijd nodig om tot een resultaat te komen. Omdat je langer bezig bent, kost het ook meer energie. Van 10 minuten rekenen of fietsen word je meer moe dan van 5 minuten.

Als je door bijvoorbeeld een ongeval of operatie een periode uitgeschakeld bent geweest, is je conditie meestal ook behoorlijk minder geworden. Conditie heb je juist nodig om iets langer vol te kunnen houden. Conditie opbouwen kost tijd en …energie.

En als je hersenen schade hebben opgelopen, werken zij vaak alsof zij overspannen zijn. Dit betekent, dat je minder kunt hebben, voorzichtig moet opstarten en niet teveel tegelijk kunt doen of verdragen. Je hoort bijvoorbeeld alles tegelijk en door elkaar in een drukke omgeving (alsof je 8 telefoongesprekken tegelijk hoort) en raakt snel de kluts kwijt. Of je bent sneller afgeleid, raakt sneller geïrriteerd. Je hersenen hebben rust nodig.

Om het nog ingewikkelder (en voor jou zwaarder) te maken: de vier dikgedrukte problemen komen, zeker in het begin, vaak samen voor en …beïnvloeden elkaar sterk negatief. Juist als jij denkt weer van alles te kunnen, net nu je op school wilt laten zien dat je van alles weer kunt. Je wilt voor jezelf graag bewijzen dat je weer de oude kunt worden, juist dan geven je lijf en/of je hoofd aan moe te zijn.

Vermoeidheid is vaak een gevolg van hersenletsel, waar je lang last van houdt.

Vraag en uitleg : Er gaat zoveel mis

Als ik van een hele dag zou bijhouden wat er allemaal misgaat... daar word je niet vrolijk van. Dat doe ik dan ook maar niet. Ik kijk soms vol bewondering naar een andere leerling, die zonder na te denken iets opschrijft en tegelijkertijd appelsap drinkt en luistert naar zijn buurman. Zou een natte boel worden bij mij. Eén ding tegelijk, 110% aandacht erbij en goed kijken naar mijn handen: succes verzekerd. Dennis, 9 jaar

Waar ik vooral van baal, is dat andere mensen slordig zijn. Is mijn taxi weer te laat om mij van school te halen, zit mijn moeder te stressen. Zij brengt mij naar het buurthuis. Als ik te laat ben, is er geen werkbank meer vrij om te knutselen, enz. Ik ben afhankelijk van anderen en er gaat altijd wel iets mis. Wat denk je van een middelbare school? Lift kapot, leerkracht vergat om mijn proefwerk voor op mijn laptop voor te bereiden, eigenlijk gaat het de hele dag zo door. Je kunt je niet voorstellen hoe kut dat is. Ellen, 14 jaar

Ik ben nogal impulsief geworden na mijn ongeluk. Dat betekent, dat ik vaak al begonnen ben met iets voordat ik weet wat ik precies moet doen. Ik geloof dat een ADHD-er dat ook heeft. Alles wat ik in mijn handen krijg, gaat kapot. Echt iets afmaken, lukt zelden. De toon waarmee mijn vader dan weer zegt 'Frahank!' Frank, 10 jaar


Hersenletsel kan ervoor zorgen dat je bewegen, je gedrag, leren op school of iets anders wat eerst gewoon vanzelf wel lukte, nu misgaat. Men zegt, dat je van fouten leert, dat het niet erg is als iets misgaat. Als je echter niet beter kunt of zelf niet merkt dat iets fout gaat, ligt dit wel even anders. Elke keer falen of je schamen, kan een deukje in je zelfvertrouwen slaan.

Vooral als het je niet lukt om jouw evenwicht te vinden in wat je kunt en wat je doet, of de balans in wat jij belangrijk vindt en hoe tevreden je daarover zelf bent: dan loert het gevaar dat je vindt dat alles misgaat, dat je faalt en een looser bent.

Dit noem je je zelfbeeld: bijvoorbeeld van hoe je eruit ziet, hoe je op school presteert, hoe je met anderen omgaat en hoe goed je in bewegen bent. Natuurlijk is het ook heel belangrijk hoe anderen op jou reageren, wat zij van jou vinden.

Elke dag moet er meer lukken dan mislukken, dat is een mooi doel. Dit kan betekenen, dat jij je programma, je verwachtingen moet aanpassen of soms een beetje hulp verdient.

Vraag en uitleg : Ze zien niets aan mij

Soms verlang ik nog weleens naar mijn rolstoel. Klinkt heel raar, maar toen hoefde ik niets steeds uit te leggen waarom ik trager ben dan de anderen. Frank, 15 jaar

Laatst werd een mevrouw achter mij bij de bakker boos. 'Hé, ik heb niet de hele dag de tijd' kraakte zij met haar stem en drong gelijk ook voor. Ik was gelijk vergeten wat ik moest halen, terwijl ik dat onderweg nog drie keer herhaald had. Ik doe al één boodschap tegelijk en meestal lukt dat ook, maar als iemand zo tegen mij uitvalt is mijn hoofd even helemaal leeg. Moet ik dan een bord omhangen 'geheugenprobleem'? Miranda, 8 jaar

Ik mag in E3 spelen, terwijl ik eigenlijk al naar de D moet. Op een groot veld voetballen is voor mij nu moeilijk, want ik moet dan meer lopen en het is veel drukker met 11 tegen 11, ik raak dan echt het overzicht kwijt. Mijn elftal snapt dat dan nog een beetje, alhoewel ik gewoon op mijn lazer krijg als ik iets fout doe. Ik wil niet dat een tegenstander mij uitlacht of ik er voor spek en bonen bij loop. Gerald, 11 jaar


De meeste gevolgen van hersenletsel zijn aan de buitenkant niet te zien. Gelukkig maar, want een groot litteken, een arm die niet goed meer meedoet of in een rolstoel moeten zitten is natuurlijk waardeloos. Vaak houden mensen wel vanzelf meer rekening met je als je een zichtbare beperking hebt. Is ook niet altijd prettig trouwens!

Problemen met opletten en onthouden, vermoeidheid of trager denken zijn niet te zien, dit merk je pas als je iemand beter leert kennen. Soms is het best lastig in een winkel, op het schoolplein of op een verjaardagsfeest: iedereen verwacht van jou precies hetzelfde als van de anderen. Je wordt vaak overschat of raar aangekeken als je iets minder snel of goed reageert.

Het helpt meestal als je even uitlegt, waardoor jij bijvoorbeeld even meer tijd nodig hebt of een bepaald spel overslaat. Je voorkomt vragende gezichten, vreemde opmerkingen en helpt iemand ook om wel goed met jou om te gaan. Het is ook erg handig als een vriendin of leraar dit soms voor je doet, want je hebt niet altijd zin om weer uit te leggen...

Vraag en uitleg : Ik ben bang...

Ik heb een drain in mijn hoofd, een buisje dat vocht afvoert. Als dat ding verstopt zit of net niet goed afgesteld staat, word ik een partij misselijk, dat wil je niet weten. Ik heb dat al een paar keer gehad, dan houd ik niet genoeg voedsel binnen en ben ik erg duizelig. Ik ben niet alleen bang om dan weer naar het ziekenhuis te moeten, maar vooral dat ik een keer verkeerd val. Weer op mijn hoofd! Peter, 18 jaar

Ik ben bestraald, er zat een tumor in mijn hoofd. Ik liep al een tijdje wiebelig en op school leek het wel of ik gewoon niets leerde. Ze ontdekten toen, dat er een gezwel in mijn hoofd zat. Bij de eerste operatie hebben zij het grootste stuk weggehaald, maar een deel konden zij niet bij. In april gaan zij kijken of ik weer geopereerd moet worden. Ik ben erg bang, dat ik dan niet meer goed kan praten of piano spelen. Die dokter kan niet beloven, dat ik na de operatie weer helemaal herstel. Sheila, 9 jaar

Bang zijn wij allemaal wel eens...

Een tumor in je hoofd, een vrachtwagen die half over je heenrijdt: je begrijpt dat je daar echt angstig door kunt worden en dat dit niet zo maar overgaat.

Een groot verschil met andere vervelende ziektes of aandoeningen is, dat hersenletsel er altijd plotseling is, van het ene op het andere moment staat je leven echt op zijn kop. Totaal onvoorbereid, er gebeurt van alles met je, vaak in een ziekenhuis. Na een trauma, zo heet een ingrijpende gebeurtenis als bijvoorbeeld een verkeersongeval, kun je lang en vervelend veel last hebben van spanning en angst. Als je steeds weer de koplampen van die auto ziet, de stem van een strenge verpleegster vlak voor de operatie hoort: het blijft je achtervolgen, ook 's nachts.

Hersenletsel zorgt voor angst, dat je niet meer de oude wordt, dat je niet meer naar je oude school terug kunt, dat je de trap naar je eigen kamer niet meer op kunt.

Je weet nooit precies hoe goed het weer met je zal gaan, hoe het met je afloopt. Ook dat maakt je erg onzeker en angstig. Je was gewend om veel controle te hebben over jezelf en je leven. Opeens klopt 'waar een wil is, is...' niet meer, bekruipt je de angst dat je dromen niet meer uit kunnen komen.

Nuttige links

www.jadokterneedokter.nl
"Wie beslist er eigenlijk wat het beste voor je is als je ziek bent? Moet er rekening worden gehouden met jouw mening? Knappe koppen hebben een speciale wet gemaakt waarmee dat allemaal wordt geregeld. In die wet staat dat je altijd recht hebt op INFORMATIE en dat de dokter voor elk onderzoek en voor elke behandeling TOESTEMMING moet vragen. Of alleen je ouders toestemming moeten geven, jullie samen of alleen jij hangt van je leeftijd af."

www.kindertelefoon.nl
Als je eens met iemand wil praten kun je de kindertelefoon bellen

www.vokk.nl
Voor kinderen met een hersentumor: Kijk eens bij de vereniging ouders, kinderen en kanker. Er is ook een speciale jeugdpagina.

Home Hersenletsel.nlKids