Leven met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) betekent elke dag opnieuw keuzes maken en grenzen bewaken. Wat voor velen vanzelfsprekend is, zoals energie verdelen over werk, gezin, of sociale activiteiten, is voor iemand met NAH vaak een lastige puzzel.
Voldoende energie hebben is niet meer vanzelfsprekend. Na hersenletsel is de energie vaak beperkt. Een activiteit die vroeger moeiteloos ging, kan nu al snel te veel zijn. Mensen met NAH beschrijven het vaak alsof hun “batterij” kleiner is geworden: waar anderen de dag doorkomen met 100%, moeten zij het doen met 50% of zelfs minder. Die beperkte energie vraagt om voortdurende prioriteiten stellen en rust nemen, ook als anderen dat niet begrijpen.
Overprikkeling ligt continu op de loer, drukke omgevingen, harde geluiden of fel licht kunnen leiden tot overprikkeling. De hersenen verwerken informatie minder efficiënt, waardoor alles “te veel” kan worden. Het gevolg: hoofdpijn, vermoeidheid, concentratieverlies of zelfs lichamelijke klachten. Wat voor buitenstaanders niet zichtbaar is, heeft grote invloed op hoe iemand de dag ervaart.
“Waarom ben je er nu weer niet?” Een van de moeilijkste aspecten van NAH is het onzichtbare karakter. Van buiten lijkt iemand vaak “gewoon zichzelf”, maar van binnen speelt een voortdurende strijd. Dat leidt regelmatig tot onbegrip: “Gisteren kon je toch ook?” of “Waarom zeg je zo vaak af?” Wat gisteren lukte, kan vandaag te veel zijn, simpelweg omdat het energiepeil en de prikkelverwerking per dag verschillen.
Veel mensen met hersenletsel ervaren dat ze steeds opnieuw hun situatie moeten uitleggen. Dat kost niet alleen tijd, maar ook kracht. Toch is openheid belangrijk om begrip te kweken. Het helpt om grenzen aan te geven vóórdat het te veel wordt: een kort gesprek, een vooraf afgesproken rustmoment of het eerlijk aangeven dat je even afstand nodig hebt.
Je grenzen aangeven is geen zwakte! Grenzen stellen is een vorm van zelfzorg, geen teken van falen. Juist door bewust te luisteren naar wat het lichaam en hoofd aangeven, kan overbelasting worden voorkomen. Daarbij helpt het als de omgeving dat accepteert, zonder oordeel of druk.
Leven met niet-aangeboren hersenletsel is leven met intens bewustzijn: van energie, prikkels, rust en verwachtingen. Elke dag opnieuw is het balanceren tussen willen en kunnen. Begrip van de omgeving maakt daarbij een wereld van verschil.
Want grenzen aangeven is niet “minder meedoen”, het is de manier om staande te blijven in een wereld die vaak net iets te snel gaat.
